Jeta, shpirti dhe ndërgjegjja

Nëse ka diçka që i afron të gjitha fetë me njëra tjetrën, ajo është raporti dhe marrëdhënia e tyre me shpirtin dhe ndërgjegjen. Në gjuhën tonë të përditshme ne përdorim shpesh herë dhe pa vetëdije shprehjet « njeri pa shpirt », « shpirtzi » etj etj. Këto fjalë shprehin dashur pa dashur gjithë rëndësinë dhe peshën që ka shpirti në jetën e çdokujt. Aq sa pohohet me të drejtë se shpesh herë ai (shpirti) është edhe përcaktuesi kryesor i një individi.

Studiuesit dhe dijetarët pohojnë se numri i feve është jashtëzakonisht i lartë. Çdo popull, që nga kohët e lashta, ka krijuar fenë dhe zotërat e tij. Duke filluar nga perënditë e faraonëve, te gjarpëri me pëndë i Aztekëve etj etj.

Megjithatë njihet dhe pranohet se fetë zotëruese në planetin e njerëzve janë 7. Duke filluar nga fetë monoteiste (që besojnë në një Zot të vetëm që nuk bëhet dy) si krishtërimi, Islami dhe hebraizmi dhe deri te fetë dhe fillozofitë që na vijnë nga Azia, si psh budizmi, hinduizmi , taoizmi dhe konfucionizmi. Ky i fundit më shumë se një fe, është në fakt një filozofi jete.

Po cili është raporti ndërmjet feve, shpirtit dhe ndërgjegjes ?! Dhe këtu fetë, pavarësisht dallimeve ndërmjet tyre, bashkohen në një pikë : Sa më e lartë dhe e zhvilluar ndërgjegja, aq më i pastër dhe i ndriçuar është edhe shpirti i njeriut.

Sepse shpirti dhe ndërgjegja sipas tyre janë të lidhura ngushtësisht me njëra tjetrën. Një njeri pa ndërgjegje do të ketë domosdo edhe një nivel të ulët shpirtëror.

Por a mund të matet niveli i ndërgjegjes te çdo individ?! A ka një shkallë vlerësimi për të?! Po ka. Dhe kjo në të gjitha fetë. Sa më e pastër ndërgjegja, aq më i lartë edhe shpirti i Njeriut. Se thuhet se Njeriu nuk është vetëm diçka materiale, por brenda tij gjallon një lloj dualizmi , I përbërë nga shpirti dhe trupi !

Në mënyrë të veçantë në filozofitë lindore (veçanërisht në yoga dhe tantra hindu), besohet se ndërgjegja e çdo njeriu ndahet në 7 shkallë, të quajtura “7 çakrat” ose 7 nivelet e vetëdijes të çdo qënieje njerëzore.

Kur punonja në Komisionin Europian, u njoha dikur edhe me një burrë të vjetër, i lindur në Marok, me shumë kulturë, i cili kishte udhëtuar edhe në shumë vende të botës. Ky zotëri një ditë më tha: “Kam jetuar disa vjet në Indi dhe kam konstatuar se atje ekzistojnë disa fe edhe më të mira dhe më të plota edhe sesa krishtërimi dhe islamizmi”! U çudita nga një pohim i tillë, për më shumë edhe nga një njeri I cili ishte edhe praktikant i fesë myslimane!

Në një shkrim të publikuar në këtë blog shumë kohë më parë kam shkruar edhe për vegjetarizmin, refuzimin për të vrarë dhe ngrënë mishin e kafshëve, praktikë e lindur kjo në Indi dhe e përhapur tani ngado!

Po le të kthehemi te tema e shkrimit të sotëm: Sipas teksteve të lashta dhe traditave të ndryshme, ky numër, pra 7 nivelet e vetëdijës, ndryshon edhe sipas kulturave të çdo populli, duke filluar nga 5 deri në mbi 21 nivele.

Dhe ja praktikisht si ndahen 7 nivelet e vetëdijes (nga poshtë lart) në kulturat orientale :

1. Muladhara(Racine)	Baza e kolonës	Ndërgjegjësimi për mbijetesë, vendosja në tokë, siguria materiale.
2. Svadhisthana(I Shenjtë)	Barku i poshtëm	Ndërgjegjësimi për emocionet, kreativitetin dhe seksualitetin.
3. Manipur(Pleksusi diellor)	Stomaku	Ndërgjegjësim për fuqinë personale, vullnetin dhe egon.
4. Anahata(Zemër)	Qendra e gjoksit	Ndërgjegjësim për dashurinë e pakushtëzuar, dhembshurinë dhe unitetin.
5. Vishuddha(Gryka)	Grykë	Ndërgjegjësim për vetëshprehjen, të vërtetën dhe komunikimin.
6. Çdo(Syri i Tretë)	Midis vetullave	Ndërgjegjësim intuitiv, mençuri dhe perceptim përtej shqisave.
7. Sahasrara(Kurorë)	Pjesa e sipërme e kafkës	Vetëdije e pastër, iluminizëm dhe lidhje me Universin.

Tekstet më të vjetra (si disa Upanishadë ose tekste budiste) përdornin sisteme me 5 çakra, të lidhura me pesë elementët kryesorë si : (toka, uji, zjarri, ajëri dhe eteri). Sistemi i 7 çakrave, siç e njohim sot, vjen kryesisht nga një tekst i shekullit të 16-të i quajtur Shat-Chakra-Nirupanae, i cili më vonë u përkthye dhe u popullarizua edhe në Perëndim. Sidomos gjatë epokës së « hipive ».

Traditat e tjera të mëdha shpirtërore dhe fetare në mbarë botën nuk flasin domosdoshmërisht për “çakra”, por pothuajse të gjitha i kanë të shkallëzuara nivelet e evolucionit të vetëdijesose të shpirtit të njeriut.

Ja një përmbledhje e strukturave të vetëdijes në të gjitha traditat kryesore të botës.

1. Budizmi: 9 Ndërgjegjet (Vijnan)

Budizmi (veçanërisht shkollat eYogacaradhe Budizmi Nichiren) e detajon vetëdijen në një mënyrë shumë psikologjike në9 nivele të mbivendosura:

· Nivelet 1 deri në 5:Ndërgjegjësimi shqisor (shikimi, dëgjimi, nuhatja, shija, prekja).

· Niveli i 6-të:Ndërgjegje mendore (ajo që integron dhe analizon të dhënat nga 5 shqisat).

· Niveli i 7-të:I/E/Të/TëMana-vijnana(vetëdija e “Vetes”, e egos, e cila krijon ndarjen midis vetes dhe të tjerëve).

· Niveli i 8-të:L’Alaya-vijnana(“vetëdija e rezervuarit”). Kjo është pavetëdija e thellë ku të gjitha kujtimet dhe farat e tonaKarma.

· Niveli i 9-të:L’Amala-vijnana(vetëdije e pastër). I çliruar nga karma, kjo është gjendja e Budës, vetëdija kozmike dhe iluminizmi.

2. Sufizmi (Misticizmi Islamik): 7 nivelet e Nefs

Në sufizëm, evolucioni shpirtëror konsiston në pastrimin eNefs(egoja ose shpirti) përmes7 faza të njëpasnjëshme të vetëdijespër t’iu afruar Hyjnores:

1. Shpirti sundues (Nefs el-Ammara) :Niveli më i ulët, i dominuar nga dëshirat mishtore, egoizmi dhe pasionet.

2. Shpirti akuzues (Nefs el-Lewwama) :Ndërgjegjja morale zgjohet. Individi ndjen keqardhje dhe kërkon të përmirësohet.

3. Shpirti i frymëzuar (Nefs el-Mulhama) :Mendja hapet ndaj intuitës, dhembshurisë dhe dashurisë shpirtërore.

4. Shpirti i qetë (Nefs el-Mutma’inna) :Egoja është e qetësuar, në paqe të plotë me dekretet hyjnore.

5. Shpirti i kënaqur (Nefs er-Radiyya) :Individi pranon gjithçka që vjen nga jeta me mirënjohje.

6. Shpirti i pranuar (Shpirti i Shpirtit) :Niveli në të cilin veprimi njerëzor bëhet një manifestim i pastër i vullnetit hyjnor.

7. Shpirti i pastër (Nefs el-Kamila) :Gjendja e përsosmërisë absolute shpirtërore, asgjësimi i plotë i egos në unitetin hyjnor.

3. Misticizmi i krishterë: 7 pallatet e shpirtit

Në traditën e krishterë, mistikët shpesh e kanë përshkruar evolucionin shpirtëror si një përparim të brendshëm. Më i famshmi ështëShën Tereza e Avilës(shekulli i 16-të), i cili e krahason shpirtin me një kështjellë diamanti që përmban7 Shtëpitë e Ndërgjegjes:

· Banesat nga e para deri në të tretat:Nivelet e jashtme të jetës njerëzore. Ne fillojmë të lutemi, të kërkojmë të bëjmë mirë, por mendja mbetet shumë e shpërqendruar nga bota materiale dhe shqetësimet tokësore.

· Pallatet e 4-të dhe të 5-të:Fillimi i tranzicionit mistik. Lutja bëhet kontemplative. Vetëdija fillon të përjetojë praninë e Zotit drejtpërdrejt pa përpjekje intelektuale (lutja e qetësisë).

· Rezidenca e 6-të:“Fejesa shpirtërore”. Kjo është një fazë impulsesh të mëdha mistike, por edhe vuajtjesh dhe sprovash të thella të brendshme (ajo që Shën Gjoni i Kryqit e quajtinata e errët e shpirtit).

· Rezidenca e 7-të:“Martesa shpirtërore”. Bashkimi i plotë i vetëdijes njerëzore me praninë hyjnore në qendër të shpirtit. Vendoset një paqe e patundur.

4. Kabala (Misticizmi Hebraik): 5 Nivelet e Shpirtit

Kabala mëson se shpirti njerëzor dhe vetëdija e tij nuk janë një njësi e vetme, por janë të strukturuara rreth5 dimensione vibruese:

· Nefesh:Vetëdija biologjike, instinkti i mbijetesës, i lidhur me trupin fizik.

· Ruach:Ndërgjegje emocionale dhe morale. Kjo është selia e zemrës, ku ne dallojmë të mirën nga e keqja.

· Neshama:Vetëdija intelektuale më e lartë, hyjnore. Është shkëndija e inteligjencës shpirtërore që na lidh me burimin tonë.

· Çaja:Vetëdije transcendente. Niveli i intuitës së pastër ku dikush ndjen ndërlidhjen e të gjithë jetës.

· Nga dëshira:Unitet absolut. Niveli më i lartë i vetëdijes, ku individualiteti zhduket për t’u bërë një me Infinitin (Një divan).

Nëse i krahasoni këto sisteme, modeli mbetet universal: gjithmonë fillon me nivelin e mbijetesës fizike dhe shqisave ngatë cilat ngjitemi më lart drejt zemrës dhe moralit, për të përfunduar në unitetin absolutshpirtëror ku egoja zhduket. Numrat ndryshojnë (5, 7 ose 9), por shkallët janë të njëjta.

Ndryshe marrëdhënia midis niveleve të vetëdijes dhe shpirtit gjëndet në udhëkryqin e filozofisë, spiritualitetit dhe psikologjisë transpersonale.

1. Pikëpamja Lindore (Vedanta dhe Yoga): Vetëdija është thelbi i shpirtit

Në traditat hindu, veçanërisht në Vedanta, shpirti individual (Atman) nuk është i ndarë nga Vetëdija Universale (Brahman).

· Mekanizmi:Shpirti kalon nëpër nivele ose “vele” të ndryshme (të quajtura Koshas ose zarfe) të cilat kufizojnë perceptimin e tij.

· Raporti:Sa më i lartë të jetë niveli i vetëdijes (duke kaluar nga jeta e zakonshme e zgjuar në meditim të thellë dhe më pas në zgjim shpirtëror ose Samadhi), aq më shumë individi e kupton se natyra e tij e vërtetë është vetëdija e pastër. Këtu,Ngritja e vetëdijes është zbulimi i shpirtit të dikujt.

2. Neoplatonizmi: Shpirti zbret nëpër nivele

Për filozofin e lashtë Plotinus, universi është një seri emanacionesh nga Njëshi (burimi përfundimtar). Shpirti njerëzor ndodhet në kufirin midis botëve shpirtërore dhe materiale.

· Mekanizmi:Shpirti zotëron shkallë të ndryshme të vëmendjes ose aktivitetit.

· Raporti:Kur vetëdija kthehet poshtë (drejt shqisave, trupit, dëshirave materiale), shpirti bie në gjumë ose errësohet. Kur vetëdija kthehet lart (drejt intelektit, kontemplacionit, hyjnores), shpirti kujton origjinën e tij dhe pastrohet. Nivelet e vetëdijes korrespondojnë meshkalla e zgjimit të shpirtitnë botën materiale.

3. Psikologjia analitike (Jung): Shpirti si një tërësi psikike

Carl Gustav Jung e rifuti konceptin e shpirtit (psikës) në psikologjinë moderne, duke e strukturuar atë përmes vetëdijes.

· Mekanizmi:Psikika është e ndarë në disa shtresa: vetja e vetëdijshme, pavetëdija personale (kujtimet tona të harruara ose të shtypura) dhe pavetëdija kolektive (arketipet e përbashkëta të njerëzimit).

· Raporti:Për Jungun, shpirti nuk është vetëm një entitet mistik; është tërësia e qenies sonë. Qëllimi i jetës (individualiteti) është të zgjerojë fushën e vetëdijes për të integruar pjesët e pavetëdijshme të shpirtit.Ndërgjegjja është projektori që na lejon të hartëzojmë dhe qetësojmë shpirtin.

Ne mund ta imagjinojmë shpirtin si një oqean dhe vetëdijen si një valë. Ndonjëherë, vala e beson veten të jetë e vogël dhe e ndarë (vetëdija ose egoja e zakonshme). Ndërsa ngrihet ose zhytet më thellë (nivele më të larta të vetëdijes), vala kupton se gjithmonë ka qenë pjesë e gjithë oqeani (shpirti).

Modeli I 7 niveleve të vetëdijes është një kornizë fantastike për të kuptuar evolucionin shpirtëror të shpirtit. Ajo e merr frymëzim si nga sistemi tradicional i çakrave (në Hinduizëm) ashtu edhe nga puna e psikologëve modernë si Abraham Maslow dhe Richard Barrett.

Në këtë shtegtim, shpirti fillon rrugën e tij si i përqëndruar veçse te materia dhe mbijetesa, pastaj gradualisht ngrihet drejt realizimit të natyrës së tij të vërtetë hyjnore ose universale. Ky duhet të jetë një mësim për të gjithë ne.

Nga Viron Gjymshana